رویکرد به پارکینسون ؛ تعریف،علائم ،تشخیص ودرمان

بیماری پارکینسون چیست؟ عوامل مسبب بیماری پارکینسون کدامند؟ علائم شایع در پارکینسون ،مراحل پیشرفت پارکینسون چگونه است؟نحوه تشخیص پارکینسون چگونه است؟درمان های بیماری پارکینسون کدامند؟

جیمز پارکینسون بیماری پارکینسون را به‌طور رسمی در سال ۱۸۱۷ در مقاله‌ای با عنوان رساله‌ای در زمینه‌ی فلج لرزشیمعرفی کرد. جیمز پارکینسون پزشکی ساکن لندن بود که علائم کلاسیک پارکینسون را در سه نفر از بیماران خود و نیز سه فرد رهگذر در خیابان مشاهده کرده بود. مقاله‌ی او شرح روشنی از برخی از علائم اصلی این بیماری بود: لرزش و سختی و استوارنبودن قامت. تئوری او این بود که این بیماری به‌علت وجود مشکلی در ناحیه‌ی مدولای مغز اتفاق می‌افتد. پارکینسون امیدوار بود جامعه‌ی پزشکی به مقاله‌ی او توجه کنند؛ ولی این اتفاق تا سال ۱۸۶۱ نیفتاد. در آن زمان بود که ژان‌مارتین شارکو، عصب‌شناس فرانسوی و همکارانش این بیماری را متمایز از دیگر مشکلات عصبی درنظر گرفتند و نام بیماری پارکینسون را بر آن نهادند.

پارکینسون

بیماری پارکینسون چیست؟

پارکینسون نوعی بیماری است که بیشتر افراد سال‌خورده را درگیر می‌کند؛ اما در جوان‌ترها نیز ممکن است بُروز کند. علائم این بیماری حاصل تخریب تدریجی سلول‌های عصبی در بخش‌هایی از مغز میانی است که کنترل‌کننده‌ی حرکات بدن است. علائم اولیه چندان چندان مهم به‌نظر نمی‌رسند: احساس ضعف یا سفتی در یکی از اندام‌ها (مثل پا) یا احساس لرزشی خفیف در یکی از دست‌ها در هنگام استراحت. سرانجام، این لرزش‌ها بیشتر و گسترده‌تر و عضلات سفت می‌شوند؛ درنتیجه حرکات آهسته و توازن و هماهنگی بین اندام‌ها تضعیف می‌شود. با پیشرفت بیماری، افسردگی و مشکلات شناختی و دیگر مشکلات روانی و عاطفی نیز ممکن است بُروز کنند. بیماری پارکینسون معمولا در ۵۰ تا ۶۵سالگی آغاز می‌شود و درحدود ۱درصد جمعیت مسن جامعه را درگیر می‌کند. شیوع این بیماری در مردان اندکی بیشتر از زنان است و داروهایی برای درمان علائم و کاهش ناتوانی حاصل از بیماری وجود دارد.

عوامل مسبب بیماری پارکینسون کدام‌اند؟

حرکات بدن را قسمتی از مغز تنظیم می‌کند که عقده‌های قاعده‌ای (Basal Ganglia) نامیده می‌شوند. سلول‌های این بخش به وجود تعادل مناسبی از دو ماده نیاز دارند که هر دو در انتقال ایمپالس‌های عصبی نقش دارند: یکی دوپامین و دیگری استیل‌کولین. در بیماری پارکینسون، سلول‌های تولید‌شده‌ی دوپامین تخریب می‌شوند و تعادل بین این دو ناقل عصبی به‌هم می‌ریزد.

دوپامین در پارکینسون

درک علائم بیماری پارکینسون

بیماری پارکینسون اختلالی حرکتی است که به‌آرامی پیشرفت می‌کند. برخی از افراد ابتدا به احساس ضعف و دشواری در راه‌رفتن و سفت‌شدن عضلات دچار می‌شوند. دیگران ممکن است متوجه لرزش‌هایی در سر یا دست‌های خود شوند. افزون‌براین، پارکینسون بیماری پیشرونده‌ای است که تمام علائم آن به‌تدریج بدتر می‌شوند.

علائم کلی بیماری پارکینسون عبارت‌اند از:

  • کُندشدن حرکات ارادی به‌خصوص هنگام آغاز حرکاتی مانند راه‌رفتن یا غلت‌زدن در رختخواب
  • کاهش تظاهرهای چهره و تکلم یکنواخت و کاهش پلک‌زدن
  • راه‌رفتن آشفته و حالت خمیدگی بدن
  • مشکل در برخاستن از حالت نشسته
  • حرکت چرخشی مکرر در انگشتان دست (مالیدن انگشت شست به انگشت سبابه)
  • احساس سفتی در اندام‌های انتهایی و بالاتنه
  • مشکلات بلع
  • احساس سبکی سر یا غش‌کردن در زمان ایستادن (افت فشارخون وضعیتی)

بیماری پارکینسون معمولا به‌طور ناگهانی ظاهر نمی‌شود. علائم اولیه ممکن است خفیف باشند. فرد ممکن است احساس بی‌قراری یا خستگی کند؛ در دست‌ها یا دیگر قسمت‌های بدن احساس لرزش خفیفی کند یا ایستادن برای او دشوار شود؛ تکلم حالت آرام و مبهم پیدا کند یا دست‌خط او درمقایسه‌با قبل متفاوت شود و کلمات را ریزتر بنویسد. او ممکن است کلمه یا موضوعی را فراموش و احساس افسردگی و اضطراب کند. معمولا دوستان و اعضای خانواده زود متوجه این وضعیت می‌شوند. مشاهده‌ی لرزش‌ها و حرکات سفت و نبود تظاهرهای چهره برای نزدیکان آسان‌تر است. با پیشرفت علائم، فرد ممکن است در هر فعالیتی دچار مشکل شود؛ اما بیشترِ افراد مبتلا به پارکینسون می‌توانند اغلب با استفاده از داروها وضعیت خود را مدیریت کنند.

علائم شایع

۱. سفت‌شدن عضلات: بیشتر افراد مبتلا به پارکینسون در برخی از اندام‌های خود دچار سفتی می‌شوند که دشوارشدن حرکت‌دادن قسمت‌هایی از بدن آن‌ها را موجب می‌شود. علت آن است که عضلات نمی‌توانند به حالت ریلکس درآیند. همچنین، این امر می‌تواند موجب بُروز درد شود؛

۲. لرزش: این لرزه‌های بدون کنترل معمولا در دست‌ها و بازوها آغاز می‌شود؛ هرچند ممکن است در فک و پاها نیز مشاهده شود. فرد بیمار به‌ویژه در هنگام استراحت یا احساس استرس، انگشت‌های شست و سبابه خود را به‌هم می‌مالد. در آغاز لرزش‌ها، تنها در یک طرف بدن مشاهده می‌شوند. با گذشت زمان، این لرزش‌ها ممکن است به بخش‌های دیگر بدن نیز سرایت کند؛ هرچند همه‌ی افراد دچار لرزه نمی‌شوند؛

۳. کُندشدن حرکات: کارهایی نظیر راه‌رفتن و بلندشدن از رختخواب و حتی صحبت‌کردن دشوارتر و کندتر می‌شوند. پزشکان این وضعیت را برادیکینزیا می‌نامند. علت این امر آن است که ارسال پیام به‌وسیله‌ی مغز به قسمت‌های مختلف بدن تضعیف می‌شود. برادیکینزیا ایجاد چهره‌ای بی‌حالت شبیه ماسک در فرد را باعث می‌شود و فرد نمی‌تواند حالات چهره‌اش را نشان دهد؛

۴. تغییرات در راه‌رفتن: یکی از علائم اولیه این است که در هنگام راه‌رفتن، حرکت آزادانه‌ی بازوها متوقف و قدم‌ها کوتاه‌تر و راه‌رفتن دچار نوسان می‌شود. فرد بیمار هنگام عبور از گوشه‌ها دچار مشکل می‌شود و ممکن است احساس کند که پاهایش به زمین چسبیده‌اند.

علایم پارکینسون

مراحل پیشرفت پارکینسون چگونه است؟

اگر فردی مبتلا به بیماری پارکینسون باشد، باید درباره‌ی نحوه‌ی پیشرفت بیماری خود آگاه باشد. او باید بداند به چه علائمی ممکن است مبتلا باشد و اینکه چه زمانی آن علائم آغاز می‌شوند و چگونه روی زندگی او تأثیر می‌گذارند. بااین‌حال، بیماری پارکینسون در خط مستقیمی حرکت نمی‌کند و مشخص‌کردن اینکه دقیقا به چه شکلی پیشرفت می‌کند، آسان نیست.

پارکینسون با دو دسته‌ی اصلی علائم همراه است: ۱. علائمی که روی توانایی‌های حرکتی فرد تأثیر می‌گذارند و به بُروز مشکلات حرکتی نظیر لرزش و سفت شدن عضلات منجر می‌شوند؛ ۲. علائم غیرحرکتی نظیر درد و از‌دست‌دادن حس بویایی و زوال عقل هستند. فرد مبتلا ممکن است به تمام این علائم دچار نشود و نمی‌توان پیش‌بینی کرد این علائم چقدر شدید خواهند بود یا اینکه سرعت وخامت آن‌ها چگونه است. فردی ممکن است دچار لرزش کمی باشد؛ ولی زوال عقل شدیدی را تجربه کند. فردی دیگر ممکن است به لرزش دچار باشد؛ ولی مشکلی در تفکر و حافظه نداشته باشد. فردی نیز ممکن است به انواع علائم شدید مبتلا باشد. علاوه‌براین، داروهایی که برای درمان پارکینسون استفاده می‌شوند، روی برخی افراد بهتر از دیگران نتیجه می‌دهند و این موضوع نیز مشکلی دیگر به این بیماری سخت پیش‌بینی‌پذیر می‌افزاید.

پارکینسون از الگوی گسترده‌ای پیروی می‌کند. سرعت پیشرفت بیماری در افراد مختلف متفاوت است. علائم معمولا با گذشت زمان بدتر و علائم جدیدی در میانه‌ی راه ظاهر می‌شوند. پارکینسون همیشه روی طول عمر فرد بیمار تأثیر نمی‌گذارد؛ اما می‌تواند موجب تغییر درخورتوجهی در کیفیت زندگی شود. بعد از حدود دَه سال، بیشتر افراد مبتلا حداقل با یک مشکل اصلی مانند زوال عقل یا ناتوانی جسمی درگیر خواهند بود.

پیشرفت علایم حرکتی پارکینسون

مراحل بُروز علائم حرکتی

ممکن است بتوان این وضعیت را به مراحل خفیف و متوسط و پیشرفته تقسیم کرد؛ اما هر مرحله می‌تواند مناطق خاکستری وسیعی داشته باشد. یک لرزش در بازوی سمت راست ممکن است خفیف به‌نظر برسد، اما اگر فردی راست‌دست بوده و این وضعیت جدی باشد، می‌تواند روی کیفیت زندگی او تأثیرگذار باشد.

مرحله‌ی خفیف: علائم ممکن است آزاردهنده باشند؛ ولی معمولا مانع انجام اکثر فعالیت‌های فرد نمی‌شوند. داروها هم در کنترل این علائم مفید هستند. بیمار ممکن است دچار وضعیت‌های زیر شود:

  • نداشتن حرکت آزادانه‌ی بازوها در هنگام راه‌رفتن
  • ناتوانی در بُروز حالات چهره
  • احساس سنگینی در پاها
  • ایجاد اندکی خمیدگی در قامت
  • ریزشدن دست‌خط
  • سخت‌شدن بازوها یا پاها
  • بُروز علائمی در یک طرف بدن (مثلا لرزش در یکی از بازوها)
دست خط بیمار پارکینسونی

تغییر دست خط و ریز و نامنظم‌شدن آن از علائم پارکینسون است

مرحله‌ی متوسط: اغلب در سه تا هفت سال، تغییرات بیشتری در بیمار مشاهده خواهد شد. در اوایل، بیمار ممکن است در انجام کاری نظیر بستن دگمه‌ی پیراهنش دچار مشکل بوده باشد. در این مرحله، او اصلا نمی‌تواند این کار را انجام دهد. همچنین، بیمار ممکن است متوجه شود در فواصل مصرف داروها تأثیر آن‌ها ازبین می‌رود. مشکلات زیر ممکن است در بیمار ظاهر شود:

  • تغییر در تکلم و آرام‌شدن صدا
  • خشک‌شدن بدن در هنگام آغاز حرکت یا تغییرجهت (گویی پاها به زمین چسبیده‌اند)
  • مشکلات بلع
  • افزایش احتمال افتادن
  • مشکلات تعادل و هماهنگی
  • کندشدن حرکات
  • قدم‌های کوچک و لرزان

مرحله‌ی پیشرفته: برخی از افراد هیچ‌گاه به این مرحله نمی‌رسند. این حالت زمانی است که داروها دیگر اثری ندارند و ناتوانی‌های جدی پیش می‌آید. در این وضعیت، بیمار ممکن است دچار مشکلات زیر شود:

  • محدودشدن به تختخواب یا ویلچر
  • ناتوانی در مستقل زندگی‌کردن
  • بُروز مشکلات جدی در وضعیت قرارگیری اندام‌های بدن (مثلا خمیدگی شدید)
  • نیاز به کمک برای انجام وظایف روزانه

علائم غیرحرکتی

تقریبا هر فرد مبتلا به پارکینسون دچار حداقل یکی از این نشانه‌ها می‌شود. در حالت شدید، این احتمال وجود دارد که علائم زیر موجب ناتوانی فرد شوند. این علائم ممکن است در هر زمانی بُروز کنند؛ اما از روندی کلی تبعیت می‌کنند. فرد بیمار ممکن است این مشکلات را سال‌ها پیش‌تر از بُروز هر علامت حرکتی کلاسیک مانند لرزش داشته باشد:

  • یبوست
  • افسردگی
  • ازدست‌دادن حس بویایی
  • کم‌شدن فشارخون در هنگام ایستادن
  • درد
  • مشکلات خواب

البته، این علائم ممکن است علائم بیماری‌های دیگر هم باشند و حتی اگر فردی به این علائم دچار باشد، به این مفهوم نیست که دچار پارکینسون شده است. دانشمندان هنوز درحال‌مطالعه برای درک این ارتباط هستند. فرد همچنین ممکن است دچار مشکلاتی در تفکر و برنامه‌ریزی مانند فراموش‌کاری یا کاهش مدت زمان توجه و دشواری در سازمان‌دهی شود. خارج‌شدن بزاق از دهان و نیاز ضروری‌تر به دفع ادرار نیز از دیگر مشکلات رایج در این بیماری هستند.

نحوه‌‌ی تشخیص بیماری پارکینسون چگونه است؟

ممکن است فردی متوجه شود انجام کارهای روزمره‌اش دیگر مثلا قبل آسان نیست؛ مثلا با بستن دگمه‌های پیراهن یا مسواک‌زدن دندان‌هایش مشکل پیدا کرده یا اینکه دیگر بوها را خوب نمی‌فهمد. این تغییرات بخشی از تغییرات مرتبط‌با پیر شدن هستند یا علامتی از علائم بیماری پارکینسون؟ پاسخ همیشه آشکار نیست؛ زیرا آزمایش خاصی برای بیماری پارکینسون وجود ندارد. پزشکان معمولا براساس علائم بیمار و معاینه این بیماری را تشخیص می‌دهند. اگر فردی حداقل دو علامت از علائم اصلی زیر را داشته باشد، پزشک به‌دنبال این خواهد بود که ببیند این علائم ناشی از پارکینسون هستند یا خیر:

  • رعشه یا لرزش
  • آهسته‌بودن حرکات
  • خشکی بازوها یا پاها یا بالاتنه
  • مشکلات تعادل و افتادن مکرر

علائم معمولا در یک سمت بدن ظاهر می‌شوند و درنهایت، به‌سمت دیگر نیز سرایت می‌کنند. علائم پارکینسون بسیار شبیه بیماری‌های دیگری است که روی سیستم عصبی تأثیر می‌گذارند؛ بنابراین مخصوصا اگر علائم فرد خفیف باشد، تشخیص علت اصلی بیماری زمان‌بر خواهد بود.

معاینه بیمار مشکوک به پارکینسون

آزمایش‌های تشخیصی بیماری پارکینسون کدام‌اند؟

در ابتدا، پزشک برای اینکه بتواند علت‌های دیگر را کنار بگذارد، از بیمار آزمایش خون می‌گیرد یا او را اسکن مغزی می‌کند. در مغز افراد مبتلا به پارکینسون، مقدار کافی از دوپامین تولید نمی‌شود. دوپامین ماده‌ای شیمیایی است که به حرکت فرد بیمار کمک می‌کند. اگر در آزمایش‌های اولیه دلیل دیگری برای علائم فرد مشاهده نشد، پزشک ممکن است دارویی به نام کاربیدوپالوودوپا (CarbidopaLevodopa) برای بیمار تجویز کند. این دارو موجب تولید دوپامین در مغز می‌شود. اگر علائم فرد پس از مصرف این دارو بهتر شد، می‌تواند از آن به‌بعد از آن دارو استفاده کند و احتمالا دچار بیماری پارکینسون شده است.

اگر این دارو روی بیمار نتیجه نداد و توضیح دیگری برای وضعیت بیمار وجود نداشت، آزمایش تصویربرداری به‌نامDaTscan انجام خواهد شد. در این روش، از دارویی رادیواکتیو و اسکنری خاص به‌نام اسکنر SPECT استفاده می‌شود تا مقدار دوپامین موجود در مغز فرد بیمار مشاهده شود. تشخیص این بیماری در فرد ممکن است زمان زیادی بگیرد. لازم است فرد به‌طور مرتب به پزشک مراجعه کند تا علائم او تحت‌نظر گرفته شود.

مقایسه مغز بیمار پارکینسونی با مغز سالم
داروها

درمان‌های موجود برای بیماری پارکینسون کدام‌اند؟

برای فرد مبتلا به پارکینسون گزینه‌های درمانی مختلفی موجود است. البته، درمان کاملی وجود ندارد؛ ولی داروها و گاهی جراحی می‌تواند مؤثر باشد. برخی داروها می‌توانند برای سال‌ها علائم بیماری را مهار کنند. برخی از داروهای مصرفی برای درمان بیماری پارکینسون عبارت‌اند از:

۱. لوودوپا (Levodopa): این دارو که به آن الدوپا هم گفته می‌شود، دارویی است که در بیشتر مواقع برای درمان علائم پارکینسون تجویز می‌شود. وقتی فردی به پارکینسون مبتلا شده باشد، مغز او به‌تدریج تولید دوپامین را متوقف می‌کند. این دارو می‌تواند موجب بهبود علائم شود؛ زیرا سبب می‌شود بدن میزان دوپامین بیشتری تولید کند. برای کنترل علائم حالت تهوع و دیگر عوارض جانبی ناشی از مصرف لوودوپا، معمولا دارویی دیگر به‌نام کاربیدوپا(carbidopa) نیز تجویز می‌شود. به داروی ترکیبی ساخته‌شده از این دو دارو، سینمت (Sinemet) گفته می‌شود.

به‌ندرت برخی افراد نمی‌توانند کاربیدوپا را تحمل کنند و لازم است از لوودوپا به‌تنهایی استفاده کنند. در چنین وضعیتی، بیمار باید دقت کند این دارو را همزمان با غذاها یا ویتامین‌هایی مصرف نکند که حاوی ویتامین B6 هستند؛ چراکه این ویتامین روی عملکرد دارو در بدن تأثیر می‌گذارد. اکثر پزشکان تلاش می‌کنند مصرف لوودوپا را در بیماران تا حد ممکن به‌تعویق بیندازند؛ زیرا این دارو پس از مدتی دیگر روی بیمار اثری نخواهد داشت. گاهی اوقات پس از اینکه بیمار برای سال‌ها از این دارو مصرف کرد، اثرات دارو ازبین می‌رود و فرد ممکن است دچار مشکلات حرکتی به‌نام نوسانات حرکتی (Motor Fluctuations) شود. این مشکلات ممکن است به‌تدریج یا ناگهانی پیش بیایند.

۲. سافینامید (Safinamide): داروی دیگری است که برای افراد مصرف‌کننده‌ی لوودوپا و کاربیدوپا تجویز می‌شود که در آن‌ها آثاری از علائمی بُروز کرده که قبلا در کنترل بوده است. مطالعات نشان می‌دهند اضافه‌کردن این دارو موجب می‌شود مدت زمان کاهش علائم یا ازبین‌رفتن علائم در بیماران طولانی‌تر شود. شایع‌ترین عوارض جانبی این دارو حالت تهوع و افتادن و حرکات غیرکنترل‌شده و غیرارادی است.

۳. آگونیست‌های دوپامین: این گروه داروهایی هستند که عمل دوپامین در مغز را تقلید می‌کنند. برخی نمونه‌ها در این زمینه عبارت‌اند از: پرامیپکسول و روتیگوتین و روپینیرول. فرد بیمار برای درمان علائم بیماری پارکینسون می‌تواند این داروها را به‌تنهایی و به‌همراه ال-دوپا مصرف کند.

۴. مهارکننده‌های COMT: داروهای این گروه، مانند تولکاپون و انتاکاپن به‌همراه لووپودا تجویز می‌شوند. این داروها موجب طولانی‌شدن زمان بهبود علائم می‌شوند. طرز کار این داروها بلوکه‌کردن عمل آنزیمی است که موجب تجزیه‌ی لووپودا می‌شود. البته، تولکاپون را به‌ندرت پزشکان تجویز می‌کنند؛ زیرا دارویی است که می‌تواند موجب آسیب کبدی شود.

استالوو نیز قرصی است که از ترکیب کاربیدوپا/لوودوپا با انتاکاپن ساخته شده است. درحالی‌که کاربیدوپا موجب کاهش اثرات جانبی لوودوپا می‌شود، انتاکاپن موجب طولانی‌شدن زمان فعال‌ماندن لوودوپا در مغز می‌شود.

۵. مهارکننده‌های آنزیم مونوآمین‌اکسیداز B: این داروها نیز عمل آنزیمی را متوقف می‌کنند که موجب تجزیه دوپامین می‌شود. از این دارو به‌تنهایی در مراحل اولیه‌ی پارکینسون یا به‌همراه دیگر داروها در مراحل پیشرفته‌ی بیماری استفاده می‌شود. داروهای گروه مهارکننده‌های آنزیم مونوآمین‌اکسیداز B شامل سلژیلین و رازاژیلین هستند. این داروها معمولا به‌تنهایی استفاده می‌شوند؛ زیرا اگر با دیگر داروها مصرف شوند، عوارض جانبی در فرد بُروز می‌کند.

دیگر داروهایی که ممکن است برای پارکینسون تجویز شوند، عبارت‌اند از: آپومرفین، بنزتروپین، آمانتادین و داروهای آنتی‌کولینرژیک. همه‌ی این داروها می‌توانند در کنترل علائم کمک کنند. برخی به آزادشدن دوپامین از سلول‌های عصبی کمک و برخی دیگر فعالیت استیل‌کولین را محدود می‌کنند. استیل‌کولین پیام‌رسانی شیمیایی در مغز است که می‌تواند موجب کاهش مقدار دوپامین شود.

داروهای آنتی‌کولینرژیک را اغلب افراد جوان‌تر مصرف می‌کنند؛ افرادی که شدیدترین علائم آن‌ها رعشه است. اگر فرد بیمار در هنگام مسن‌ترشدن از این دارو استفاده کند، عوارض جانبی زیر ممکن است در او تظاهر پیدا کند:

  • سرگیجه
  • خشکی دهان
  • تاری دید
  • گیجی
  • حالت تهوع
  • مشکلات دفع مدفوع
لوپارکین

دارویی به‌نام لوپارکین (Loparkin) برای درمان علائم بیماری پارکینسون در ایران تولید می‌شود. البته، فرمولاسیون آن مربوط‌به شرکتی سوئیسی است.

منبع : منتخب از سایت https://www.zoomit.ir

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *